13.12.2006 tarihinde Çarşamba günü; Müzik Öğretmeni Cemile Kimyonoğlu ve
İngilizce Öğretmeni Özlem İleri ile beraber Cumhurbaşkanlığı Senfoni
Orkestrası'nın genel provası izlendi.
Fotoğraf: Emre Alkaç
Cumhurbaşkanlığı Senfoni Orkestrası ;
Türkiye’de çok sesli müziği yayma, tanıtma sevdirme, Türk
bestecilerin eserlerini yurtdışında seslendirme
amaçlarına hizmet eden Ankara'da
yerleşik senfoni orkestrasıdır. Dünyada, kuruluşundan
itibaren varlığını kesintisiz sürdüren en eski
orkestralardan biridir
Tarihçe 1826’da
Osmanlı padişahı II. Mahmut devrinde İstanbul’da
batılı bir bando oluşturmak düşüncesiyle Mızıka-ı
Hümayun adı ile kurulan topluluk, Cumhurbaşkanlığı
Senfoni Orkestrası’nın temelini oluşturur. Mızıka’ı
Humayun 1924’te
Atatürk’ün
isteği ile Ankara’ya
taşındı ve 1932’de
ve Riyaset-i Cumhur Filarmoni Orkestrası adını alarak
Milli Eğitim Bakanlığı’na bağlı olarak hizmetlerine
devam etti. 1957
yılında Orkestranın Özel Kuruluş Yasası çıktı ve
Riyaset-i Cumhur Senfoni Orkestrası adını aldı.
Orkestra, günümüzde Kültür ve Turizm Bakanlığı’na
bağlıdır.
Osmanlı Dönemi Mehter takımı yerine batılı
bir askeri bando oluşturmak için kurulan Mızıka-ı
Hümayun, zamanla çeşitli müzik, sahne sanatı ve eğlence
dallarını(orkestra, kadınlar orkestrası, operet,
tiyatro, karagöz, fasıl takımı gibi) bünyesinde toplayan
bir örgüt olmuştu. Orkestranın başına başlangıçta
İstanbul’da yaşayan Fransız uyruklu bir sanatçı
getirildiyse de yetersiz olduğu görülünce Sardunya
Hükümeti’nin tavsiyesi üzerine davet edilen Guiseppe Donizetti17
Eylül1828’de
İstanbul’a gelerek Orkestra Şefliği’ne atandı. Donizetti,
1856’daki
ölümüne kadar görevini sürdürdü. Donizetti’nin yerine
İtalyan sanatçı Callisto Guatelli
orkestranın yönetimine getirildi. Callisto’nun 1899’da
ölümünden sonra Aranda Paşa
orkestrayı yönetti. 1908’de
flütist Saffet Bey
ilk Türk şef olarak orkestranın başına geçti ve
orkestraya yenilikler getirdi. Mızıka-ı Humayun’un ilk
parlak sanatsal yükselişi, 1919’de
60 kişilik kadrosu ile Avrupa kentlerinde verilen
konserler ile gerçekleşti. Konser öncesinde Mızıka-ı
Humayun yönetciliği ile orkestra şefliği birbirinden
ayrılarak Zeki Bey
(Üngör)ilk defa bağımsız bir orkestra şefi olarak göreve
başladı. Kurtuluş Savaşı
yıllarında orkestra, Osmanlı Sultanı’na bağlı bir kurum
olarak varlığını devam ettirdi, saltanat kaldırılınca
halifeye bağlandı ve Makam-ı Hilafet Mızıkası adını
aldı.
Cumhuriyet Dönemi Hilafetin kaldırılmasında 8 gün sonra, 11 Mart
1924’te orkestra, TBMM’nin karşısındaki binada
Ankara’daki ilk konserini verdi. Yeni hükümetin önünde
ilk sınavını böylece veren orkestra, 27 Nisan 1924
tarihinde Cumhurbaşkanı Atatürk’ün emri ile Ankara’ya
taşındı. Zeki Bey’in yönetiminde çalışmalarına devam
eden orkestra, Türk Ocağı’ndaki konserlerin yanı sıra
radyo konserlerine önem verdi. Cumhuriyet dönemindeki ilk
yurtdışı turne 1926’da gerçekleşti. Karadeniz
Gemisi’ndeki Yerli Malı Haftası sergisinin Avrupa sahil
şehirlerine yaptığı 4 aylık geziye katılan orkestra,
büyük ilgi gördü. 1932’ye kadar Milli Savunma
Bakanlığı’na bağlı olarak çalışmayı sürdüren orkestra,
25 Haziran 1932’de Zeki Üngör’ün çabaları ile Milli
Eğitim Bakanlığı’na bağlandı. Riyaset-i Cumhur Filarmoni
Orkestrası adını alarak cumhuriyet ile özdeşleşti. Bu
adın alınması ile bando ve orkestra kesin olarak
birbirlerinden ayrıldı. Zeki Bey, 1934’te orkestradan
ayrıldı. 1934’te Adnan Saygun,
1935’de Dr. Ernst Preatorius Cumhurbaşkanlığı Senfoni
Orkestrası'nın şefi oldu. 1946- 1952 yılları arasında
Hasan Ferit Alnar orkestrayı yönetti. 1957-1959’da
Robert Lawrence, 1960-1962’de Bruno Bogo, 1960-1963’de
Otto Matzerah, 1963-1971’de Prof. Gotthold E. Lessıng,
1971-1975’de Jean Perisson, 1977-1982’de Tadeusz
Strugala orkestranın daimi şefi olmuştur 1959’da şef
yardımcısı olan Hikmet Şimşek ise 1986’ya kadar görevini
sürdürmüştür. 1988’de Gürer Aykal şef olmuştur.
Orkestra Yönetimi 1951’e kadar orkestrada idari ve sanat otoritesi tek
şefte toplanmaktaydı.Orkestra sanatçıları 1951’de
kendilerine bir yönetim kurulu seçtiler. Bu yönetim
şekli 1957’de Kuruluş Özel Yasası ile resmileşti. Orkestra Yönetimi şu
şekilde işlemektedir: Yönetim Kurulu ve Teknik kurul
olmak üzere iki organ vardır. Her sene tekrarlanan bir
seçimle orkestrayı yönetecek 5 kişilik yönetim kurulu
belirlenir. Kültür Bakanlığı, seçilen beş kişi arasından
müdür ve muavini atar. Yönetim kurulu orkestranın
senelik programını belirler, teknik kurul ise yabancı
şef ve solistlerin seçimini yapar. Cumhurbaşkanlığı Senfoni
Orkestrası Konser Salonu Avrupa’nın en büyük üç orgundan birine sahiptir. Bu
dev orgun beş bin borusu vardır; uzun zaman Türkiye’de
yaşamış oaln İngiliz Edmond Giraud’un vasiyeti üzerine
Cumhurbaşkanlığı Senfoni’ye bağışlanmıştır.
